Kemik erimesi belirtileri nelerdir?

Kemik erimesi (osteoporoz), uzun süre belirgin bir şikâyete neden olmadan ilerleyebilir. Kemik mineral yoğunluğu ve kemiğin dayanıklılığı zaman içerisinde azalmasına rağmen kişi günlük yaşamında ağrı veya başka bir belirti hissetmeyebilir. Bu nedenle osteoporoz bazen kemik mineral yoğunluğu ölçümü sırasında veya bir kırık geliştikten sonra fark edilir.

Osteoporoz ilerlediğinde veya osteoporoza bağlı kırık geliştiğinde görülebilecek bulgular arasında sırt veya bel ağrısı, zaman içerisinde boyda kısalma, kamburlaşma ve duruş değişiklikleri yer alabilir. Omurların zayıflaması sonucu gelişen çökme kırıkları bazı kişilerde ani ve şiddetli sırt ağrısına da neden olabilir.

Omurga, kalça ve el bileği, osteoporozla ilişkili kırıkların sık görüldüğü bölgeler arasındadır. Bununla birlikte osteoporozun önemli özelliklerinden biri, kemik kaybının kırık gelişene kadar belirgin bir belirti vermeyebilmesidir.

Osteoporoz neden sessiz ilerler?

Osteoporozun “sessiz hastalık” olarak tanımlanmasının temel nedeni, kemik kaybının uzun süre belirgin bir şikâyete yol açmadan ilerleyebilmesidir. Kemik mineral yoğunluğu zaman içerisinde azalırken kişi günlük yaşamında kendisini sağlıklı hissedebilir ve kemiklerinde meydana gelen değişimi fark etmeyebilir.

Osteoporozun kendisi her zaman ağrıya neden olmaz. Ağrı daha çok osteoporoza bağlı bir kırık geliştiğinde ortaya çıkabilir. Bununla birlikte özellikle omurga kırıkları bazen belirgin bir travma veya şiddetli ağrı olmadan gelişebilir.

Bu nedenle kişinin ağrısının olmaması veya günlük yaşamını sorunsuz sürdürebilmesi, kemik mineral yoğunluğunun normal olduğu anlamına gelmez. Özellikle osteoporoz açısından risk faktörleri bulunan kişilerde hastalığın belirtilerini beklemek yerine risk durumunun değerlendirilmesi önemlidir.

İlk belirti kırık olabilir mi?

Evet, bazı kişilerde osteoporozun ilk fark edilen bulgusu kemik kırığı olabilir. Bunun nedeni, kemik kaybının uzun süre belirgin bir şikâyete yol açmadan ilerleyebilmesidir.

Osteoporoz nedeniyle zayıflamış kemiklerde, sağlıklı bir kemikte kırığa yol açması beklenmeyen düşük şiddette bir düşme veya günlük yaşam sırasındaki fiziksel zorlanmalar sonrasında kırık gelişebilir. Bu tür bir kırık, altta yatan kemik sağlığının değerlendirilmesi açısından önemli bir bulgudur.

Özellikle omurga kırıkları her zaman belirgin bir travmayla fark edilmeyebilir. Bazı kişilerde zaman içerisinde gelişen boy kısalması veya duruş değişikliği omurgadaki kırıkların fark edilmesine yol açabilir.

Kemik erimesi neden olur?

Osteoporozun ortaya çıkmasına yol açan tek bir neden yoktur. Kemik dokusu yaşam boyunca sürekli yenilenirken kemik yapımı ve kemik yıkımı arasında bir denge bulunur. Yaşın ilerlemesi, hormonal değişiklikler ve çeşitli risk faktörlerinin etkisiyle bu dengenin zaman içerisinde kemik kaybı yönünde değişmesi, kemik kütlesinin ve dayanıklılığının azalmasına katkıda bulunabilir.

Osteoporoz gelişiminde yaş, menopoz ve diğer hormonal değişiklikler, genetik yatkınlık, düşük vücut ağırlığı, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi, bazı hastalıklar ve bazı ilaçların kullanımı birlikte rol oynayabilir.

Bu nedenle osteoporozun nedenini değerlendirirken yalnızca tek bir faktöre odaklanmak yerine kişinin yaşı, sağlık durumu, yaşam tarzı, kullandığı ilaçlar ve diğer risk faktörleri birlikte değerlendirilmelidir.

Menopoz ve Hormonal Değişiklikler

Menopoz, kadınlarda osteoporoz riskinin arttığı önemli dönemlerden biridir. Menopozla birlikte östrojen düzeylerinin azalması, kemik yapımı ve yıkımı arasındaki dengeyi etkileyerek kemik kaybının hızlanmasına katkıda bulunabilir.

Menopozun daha erken yaşta gerçekleşmesi, kişinin daha uzun süre düşük östrojen düzeylerine maruz kalması nedeniyle kemik sağlığı açısından önem taşıyabilir. Bu nedenle osteoporoz riski değerlendirilirken yalnızca kişinin menopozda olup olmadığı değil, menopoza girdiği yaş da dikkate alınabilir.

Bununla birlikte menopoz tek başına osteoporoz gelişeceği anlamına gelmez. Yaş, genetik özellikler, vücut ağırlığı, fiziksel aktivite ve diğer klinik risk faktörleri de kişinin toplam riskini etkileyebilir.

Yaş

Yaşın ilerlemesi osteoporoz açısından önemli risk faktörlerinden biridir. Genç erişkinlik döneminde ulaşılan kemik kütlesinin ardından, ilerleyen yaşlarla birlikte kemik yapımı ve yıkımı arasındaki denge değişebilir ve zaman içerisinde kemik kaybı belirginleşebilir.

Yaşla birlikte ortaya çıkan kemik kaybı kadınlarda menopoz dönemindeki hormonal değişikliklerden de etkilenebilir. Bununla birlikte osteoporoz yalnızca kadınlara özgü değildir; erkeklerde de yaşın ilerlemesiyle osteoporoz riski artabilir.

Bu nedenle ileri yaş, kişinin diğer risk faktörleri ve kırık öyküsüyle birlikte değerlendirilmesi gereken önemli bir klinik özelliktir.

Genetik ve aile öyküsü

Genetik yatkınlık ve aile öyküsü osteoporoz riskinin değerlendirilmesinde önemlidir. Ailesinde osteoporoz bulunan kişilerde kemik sağlığı açısından risk değerlendirmesi yapılırken bu öykü dikkate alınmalıdır.

Özellikle anne veya babada kalça kırığı öyküsünün bulunması, kişinin kırık riski değerlendirilirken önem taşıyan klinik risk faktörlerinden biridir. Bununla birlikte aile öyküsünün bulunması kişinin mutlaka osteoporoz geliştireceği anlamına gelmez.

Osteoporoz riski; aile öyküsünün yanı sıra yaş, menopoz durumu, vücut ağırlığı, daha önce geçirilmiş kırıklar, kullanılan ilaçlar ve diğer risk faktörleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Düşük vücut ağırlığı ve beslenme

Düşük vücut ağırlığı, osteoporoz açısından değerlendirilen risk faktörlerinden biridir. Özellikle diğer risk faktörleriyle birlikte bulunduğunda kişinin kemik sağlığı değerlendirilirken dikkate alınmalıdır.

Beslenme alışkanlıkları da kemik sağlığını etkileyen faktörler arasındadır. Kemik dokusunun sağlıklı şekilde korunabilmesi için yeterli ve dengeli beslenme önemlidir. Ancak osteoporoz riskini yalnızca tek bir besin, vitamin veya mineral üzerinden değerlendirmek doğru değildir.

Kalsiyum, D vitamini, protein ve diğer besin öğelerinin kemik sağlığındaki rolü osteoporozda beslenme kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir.

Fiziksel Aktivite Azlığı

Fiziksel aktivitenin yetersiz olması, kemik sağlığını etkileyebilen değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir. Düzenli fiziksel aktivite kemik ve kas sağlığının korunmasına katkıda bulunurken, düşük fiziksel aktivite düzeyi osteoporoz açısından kişinin genel risk profili değerlendirilirken dikkate alınmalıdır.

Fiziksel aktivitenin kemik sağlığı üzerindeki etkisi yalnızca kemik dokusuyla sınırlı değildir. Kas gücünün ve dengenin korunması, düşme ve buna bağlı kırık riskinin azaltılması açısından da önem taşır. [Kaynak 1, Kaynak 2]

Bununla birlikte osteoporozu bulunan veya kırık riski yüksek kişilerde yapılacak egzersizin türü ve yoğunluğu kişisel duruma göre planlanmalıdır. Kemik sağlığını destekleyen egzersiz ve diğer yaşam tarzı uygulamaları kemik erimesine ne iyi gelir başlığında daha ayrıntılı ele alınabilir.

Sigara ve Alkol Kullanımı

Sigara kullanımı ve aşırı alkol tüketimi, osteoporoz ve kırık riski değerlendirilirken dikkate alınan değiştirilebilir yaşam tarzı faktörleri arasındadır.

Sigara kullanımı, daha düşük kemik mineral yoğunluğu ve daha yüksek kırık riskiyle ilişkilendirilmiştir. [Kaynak 5] Bu nedenle sigara kullanımı kişinin diğer osteoporoz risk faktörleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Düzenli ve yüksek miktarda alkol tüketimi de kemik sağlığını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca alkol tüketiminin düşme riskine katkıda bulunabilmesi, osteoporoz açısından kırık riskini değerlendirirken önem taşır. [Kaynak 6, Kaynak 7]

Sigara ve alkol tek başına değerlendirilmemeli; yaş, vücut ağırlığı, fiziksel aktivite, kırık öyküsü ve diğer klinik risk faktörleriyle birlikte kişinin genel risk profili içerisinde ele alınmalıdır.

Uzun Süreli Kortizon Kullanımı ve Diğer Klinik Riskler

Uzun süreli kortizon kullanımı, osteoporoz açısından değerlendirilmesi gereken önemli klinik risk faktörlerinden biridir. Bu nedenle uzun süre kortizon kullanan kişilerde kemik sağlığı değerlendirilirken kullanılan ilaçların da dikkate alınması önemlidir.

Osteoporoz riski yalnızca yaşam tarzı veya yaşla ilişkili faktörlerden kaynaklanmaz. Bazı hastalıklar ve bazı ilaçlar da kemik sağlığını etkileyebilir. Bu nedenle osteoporoz açısından değerlendirme yapılırken kişinin mevcut hastalıkları ve düzenli kullandığı ilaçlar da göz önünde bulundurulmalıdır.

Özellikle diğer risk faktörlerinin de eşlik ettiği kişilerde, uzun süreli kortizon kullanımı kişinin genel osteoporoz ve kırık riski değerlendirmesinin bir parçası olarak ele alınmalıdır.

Osteoporoz nasıl erken fark edilir?

Osteoporoz uzun süre belirgin bir şikâyete neden olmadan ilerleyebildiği için erken dönemde yalnızca belirtilere bakarak fark edilmesi her zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle erken değerlendirmede kişinin osteoporoz açısından taşıdığı risk faktörlerinin belirlenmesi önemlidir.

Yaş, menopoz durumu, aile öyküsü, daha önce geçirilmiş düşük travmalı kırıklar, düşük vücut ağırlığı, uzun süreli kortizon kullanımı ve diğer klinik riskler birlikte değerlendirilir. Gerekli görülen kişilerde kemik mineral yoğunluğunun değerlendirilmesi amacıyla DXA (DEXA) kemik yoğunluğu ölçümü yapılabilir.

Bu nedenle osteoporozda erken fark etmenin temel yaklaşımı, kırık veya belirgin şikâyet ortaya çıkmasını beklemek yerine kişinin risk durumunun zamanında değerlendirilmesidir.

Sık sorulan sorular